دفاع از یک پیشنهاد فرهنگی

علی شکوهی

 
علی شکوهیچند روز قبل در جریان نقد و بررسی یک کتاب، مولف محترم (آقای علی محمد مودب) با گلایه از مدیران فرهنگی قبلی گفت: «ما شاعران و نویسندگان افغان را به راحتی از دست می دهیم. وقتی آنها به سن رشد و استادی می رسند، از ایران به اروپا می روند و این به دلیل عدم وجود ساز و کار مناسب برای ماندن آنها در کشور است. آنها ترجیح می دهند در ایران باشند ولی هیچ قانونی برای پناهندگی آنها وجود ندارد. باید امتیاز شهروندی برای نخبگان ادبی افغانستان در نظر گرفته شود.» وی به مدیران جدید فرهنگی پیشنهاد کرد که «شورایی تشکیل شود تا به افراد برجسته افغانستان امتیاز شهروندی ایرانی داده شود. حضور هنرمندان افغان در ایران زمینه خوبی برای کمک به جهان زبان فارسی است.»

سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان در حوزه تمدنی و فرهنگی مشترک قرار داشته و با محوریت زبان فارسی به جهان فرهنگی واحدی تعلق دارند. دین و پیشینه تاریخی مشترک نیز علاوه بر زبان، مردم این کشورها را به یکدیگر پیوند می زند و باید اذعان کرد که منافع ملی دولت های این کشورها نیز به یکدیگر بسیار نزدیک است. بر این اساس، در طی سال های گذشته این هدف در دستور کار مسئولان ایرانی قرار گرفت که مردم و بخصوص اندیشمندان این سه ملت و کشور را بیش از گذشته به همدیگر نزدیک کنند و با تکیه بر زبان، فرهنگ، تاریخ و دین مشترک، قدرت فرهنگی مشترکی را برای مقابله با فرهنگ های مهاجم و برای تعامل با جهان پدید آورند. در این زمینه کارهایی هم صورت گرفت اما طبعاً هنوز در آغاز راه قرار داریم و باید گام های سنجیده زیادی برداشته شود تا احساس واحد بودن در میان مردم هر سه کشور شکوفا شود و رشد کند.
در طول جنگ افغانستان، میلیون ها افغانی در ایران ساکن شدند و در حالی که مردم ما هم با مشکلات عدیده ای مواجه بودند اما مهاجران افغانی را در کنار خود جای دادند تا مرهمی بر رنج و درد آنان باشند. با طولانی شدن جنگ و ناامنی در افغانستان، اقامت اقشاری از مردم افغان در ایران دیر پایید و ایران به عنوان خانه دوم آنان در آمد. با این وصف، انتظار می رفت که نخبگان افغانی در صورت تمایل بتوانند شهروند ایرانی باشند چرا که این امر فرصتی برای ایجاد نزدیکی و پیوند عمیق تر میان دو ملت و امکانی برای رشد و ارتقای فرهنگی کشور ما بود. به هر دلیل، این اتفاق نیفتاد و هنوز در محافل مختلف با نخبگان فرهنگی و ادبی افغانی مواجه می شویم که علی رغم تمایل شان به پذیرش شهروندی کشور ما و دست کم دریافت امکان اقامت دائم در ایران، دچار زحمتند و خود را بیگانه احساس می کنند و آرامش لازم برای انجام رسالت فرهنگی خود ندارند.
پیشنهاد مذکور یعنی تشکیل شورایی کارشناسی برای اعطای امتیاز شهروند ایرانی به نخبگان و فرهیختگان افغانی و حتی چهره های برجسته ادبی و هنری و فرهنگی تاجیکستان، هند و پاکستان که در «جهان زبان فارسی» زندگی می کنند، فرصتی برای گسترش ارتباطات فرهنگی ملت ها و عاملی برای تامین منافع ملی درازمدت و اهرمی برای بسط نفوذ ایران و ارزش های مورد قبول آن در سطح جهانی است. این امر هنگامی اهمیت بیشتری پیدا می کند که به تلاش کشورهای اروپایی و امریکا برای جذب این افراد توجه نشان دهیم.
علیرغم این که جمهوری اسلامی در هنگام جنگ داخلی افغانستان برای پذیرش آوارگان این کشور، بیشترین هزینه را پرداخت اما متاسفانه به خاطر سوءتدبیر و بی برنامگی مسئولان، نتوانست از این فرصت برای تامین منافع ملی کشور به بهترین نحو بهره بگیرد. به همین دلیل شاهدیم که توطئه بیگانگان در تحریک احساسات ضدایرانی در بخشی از مردم افغانستان موثر افتاده است. برای جبران این نقیصه و برای ایجاد پیوند جدی میان اهل فرهنگ این سه کشور، اجرایی کردن این پیشنهاد، دست کم در مورد چهره های برجسته افغانی، می تواند گامی سنجیده باشد.

دیدگاه شما چیست؟